Cenni sulla figura e sul ruolo del direttore d`orchestra

19 stycznia 2010
godz 18:00, Klub Marchołt

Massimiliano Caldi

Kierownik artystyczny i dyrygent Śląskiej Orkiestry Kameralnej
 poprowadził wykład zatytułowany:
"Cenni sulla figura e sul ruolo del direttore d`orchestra"





   Z cyklu: Reminiscencje

Pierwsza tegoroczna konferencja za nami. Odbyła się ona w sali Klubu „Marchołt” 19 stycznia 2010 roku o godzinie 18.00. Wykład pod tytułem „Uwagi na temat postaci dyrygenta i jego roli w orkiestrze” wygłosił maestro Massimilano Caldi. Wśród wielu słuchaczy byli członkowie Katowickiego Società Dante Alighieri, Dyrektor Instytutu Kultury Włoskiej w Warszawie - Pan Giulio Molisani oraz jego współpracownik i koordynator kursów języka włoskiego -  Pan Dino Canfora.

    W pierwszej części wykładu Massimilano Caldi nawiązał do bardzo ważnego w jego życiu wydarzenia, które zapoczątkowało kontakty z Polską. Był to udział i zdobycie pierwszej nagrody w 6 edycji Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach (1999), a co za tym idzie, także zakontraktowana w ramach nagrody i odbywająca się na przestrzeni kilku lat seria koncertów w naszym kraju. Następnie zaproponowano mu stanowisko dyrygenta honorowego Śląskiej Orkiestry Kameralnej, a od 2006 roku jest jej kierownikiem artystycznym.

    W dalszej części wykładu maestro wyjaśnił kim właściwie jest i czym zajmuje się dyrygent orkiestrowy. Z kolei grając na fortepianie i prezentując wstęp słynnej V symfonii Ludwiga van Beethovena w sposób bardzo klarowny wytłumaczył on publiczności na czym polega prowadzenie zespołu orkiestrowego oraz czym jest interpretacja dzieła muzycznego – dwa bardzo ważne elementy, które dyrygent musi połączyć w jedno. 

    Zanim Massimiliano Caldi przeszedł do charakterystyki dwóch, jego zdaniem, ważnych w dziejach muzyki dyrygentów – Arturo Toscaniniego i Herberta von Karajana - nakreślił pokrótce genezę zmieniającej się na przestrzeni wieków funkcji dyrygenta.

    Początków przewodnictwa – kierowania grupą można się doszukiwać już w plemionach Szamanów żyjących w Północnej Afryce. Oni bowiem prowadzili ceremonie żałobne - kierowali grupami śpiewaków, tancerzy i przybyłymi na uroczystość. W okresie średniowiecza kantor przypominał przebieg melodii chorału gregoriańskiego za pomocą gestów ręki (cheironomia), zaś w muzyce polifonicznej dyrygent wybijał ręką takt odmierzając stałą jednostkę rytmu i tempa. Dalszy rozwój zespołów instrumentalnych spowodował wzrost zadań dyrygenta, kierował on zespołem realizując na klawesynie partię basso continuo, bądź to zza pierwszego pulpitu pełniąc równocześnie rolę koncertmistrza. W XVIII wieku pojawili się dyrygenci prowadzący zespoły za pomocą umownych ruchów ręki (nieco zmodyfikowane obowiązują one do dziś), natomiast od XIX wieku byli oni nie tylko odpowiedzialni za zgodne, rytmiczne wykonanie utworu (w taki sposób Felix Mendelssohn wykonał Pasję wg św. Mateusza Jana Sebastiana Bacha), lecz także za jego muzyczną interpretację, przygotowaną w czasie prób. Pierwszym – prawdziwym dyrygentem, który nie tylko stał naprzeciw zespołu orkiestrowego, ale także przygotowywał wykonanie i interpretację dzieł był Arturo Toscanini (1867 – 1957). Zwracał on uwagę na wszystkie szczegóły dotyczące wykonania oper: nadzorował kostiumy, scenografię, korygował oświetlenie, pilnował tancerzy, ćwiczył ze śpiewakami itp. Jego umiejętności z kolei przejął i rozwinął Herbert von Karajan (1908 – 1989), który nie tylko dostosował wszystkie te ważne elementy do czasów mu współczesnych, ale także pełnił rolę menagera orkiestrowego.

    O postaci dyrygenta i jego roli w orkiestrze można by opowiadać długo. Jest to temat bardzo ciekawy, warty zgłębienia. Mam nadzieję, że powrócimy do niego przy okazji kolejnych konferencji.

 

Katarzyna Wosińska


Comments